|
|
|
EDYTUJ
- teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy
WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0
Kompleks parkowo – pałacowy w Janowicach powiat tarnowski Park położony jest we wsi Janowice w przysiółku Dolna Wieś – wspominanym w źródłach historycznych już w XIII wieku. Znajduje się on na pagórku o łagodnie opadających stokach od strony południowej i północnej. Od strony wschodniej łączy się z ciągiem wzgórz janowickich, natomiast od zachodu stromą skarpą opada w kierunku Doliny Zakliczyńskiej. Jeszcze kilka wieków temu nieopodal skarpy przepływał Dunajec. Park położony jest na wysokości ok. 210-235 m. n.p.m. W parku malowniczo położony wśród starodrzewia widnieje XIX-wieczny neogotycki dworek ziemiański. Zbudowany pierwotnie na planie prostokąta, na osi północ – południe był wielokrotnie przebudowywany. Z uwagi na ukształtowanie terenu Janowic jest on dominującym akcentem w krajobrazie miejscowości. Obecnie jest to budowla kilkukondygnacyjna z 5 kondygnacyjną zbudowaną na rzucie kwadratu wieżą zwieńczoną krenelażem. Jej neogotycki charakter podkreślają ostrołukowe okna. Ze strony północnej wejście do wieży ozdabia kamienny portal. Fasadę pałacu wieńczy ozdobny filarowy portyk, zdobią go sterczyny, kwiatony i herb szlachecki “Nałęcz”. Do wnętrza pałacu prowadzą dwubiegowe schody. Głównego wejścia strzegą dwa kamienne lwy. Ściany pałacu umacniają przypory. Od strony zachodniej fantazyjne schody wiodą z tarasu do ogrodu. W narożach budowli widzimy dwa półokrągłe ryzality podobnie jak wieża zwieńczone krenelażem. Podmurówka schodów i tarasu jest kamienna, pod tarasem sklepienie beczkowe. Główną część budowli z wieżą łączy arkadowa przewiązka. Dwuspadowy dach zdobią sterczyny, kominy, wieżyczki w narożach budynku. Najstarszą częścią pałacu są zachowane XVIII-wieczne sklepione półłucznie piwnic. Od strony północno-wschodniej zachował się budynek gospodarczy – spichlerz oraz ruiny przydworskiej kaplicy zbudowanej w 1863 r. Tu też rozlokowano parkingi dla samochodów. Zarząd nad parkiem sprawuje obecnie p. Mieczysław Bień. Właścicielem całej posiadłości jest Politechnika Krakowska, która wykorzystywała pałac do niedawna jako Dom Pracy Twórczej. W budynku po byłej stajni dla koni umiejscowiono garaże. Cała posiadłość jest ogrodzona metalową siatką. Powierzchnia parku wynosi 11 ha. W parku zachował się historyczny układ alejek i ścieżek o czym świadczą mapki z XIX wieku. Przy alejkach zamontowano lampy oświetleniowe. Historia Ślady osadnictwa na terenie Janowic są datowane na okres neolitu, z tego czasu pochodzą znajdowane tu kamienne siekierki i toporki bojowe. Osadnictwo stałe szacowane jest na VIII-IX w n.e. Tereny te wchodziły niegdyś w skład państwa Wiślan, a okresowo też państwa wielkomorawskiego i czeskiego. W 990 r. ziemie Wiślan przyłączył do swojego państwa Mieszko I i osadził na tronie krakowskim swego syna Bolesława zwanego Chrobrym czyli odważnym. Bolesław wzorując się na systemie czeskim polecił swemu rycerstwu utworzenie na wzgórzach w pobliżu Dunajca systemu obronnego strzegącego szlaków wiodących na wschód i południe, przepraw przez Dunajec. W systemie tym wznoszona drewniano-ziemne stróże i gródki. Jeden z Takich gródków – posadek wzniesiono w miejscu dzisiejszego parku. Dowódcy gródka otrzymywali na własność ziemię, której bronili. Gródek janowicki przejęli w posiadanie rycerze z rodu Strzemieńczyków. Jednym z nich był Chwalibóg herbu strzemię. Przez kilka wieków rycerze z tego rodu byli właścicielami osady janowickiej. W osadzie janowickiej obowiązywało prawo książęce, według niego właściciel rycerz obowiązany był bronić terenu i ludności przypisanej do ziemi. Mieszkańcy dawali daninę książęcą, prowadzili hodowlę, zapewniali podwody, budowali i naprawiali groble, uczestniczyli w budowie wałów obronnych. Z czasem Janowice stają się posiadłością szlachecką, rozwój osadnictwa w połowie XIV wieku czyni Janowice wsią samorządową. Wieś zyskała prawa lokacyjne najpierw polskie, a z czasem niemieckie wzorowane na średzkim. Jan Długosz zanotował, że Król Kazimierz Wielki nadał wsi prawo lokacyjne niemieckie w 1347 roku i udzielił kmieciom osadzonym na karczunkach 20 lat wolnizny. Wieś rozrastała się wzdłuż potoku Lubinianka. W 1558 r. część Janowic kupuje Stanisław Stadnicki. Jego potomek Piotr Stadnicki ożenił się z Elżbietą córką Jordana właściciela sąsiedniego Zakliczyna. Piotr został kasztelanem wojnickim. Jego ród pomnażał dobra ziemskie w okolicy Janowic, Zakliczyna i Wojnicza. W pierwszej połowie XIX wieku rozbudowano dwór nadając mu formę neogotyckiego pałacyku – neogotyk był ulubionym stylem właściciela Janowic Jana Stadnickiego. Wtedy też założono park w stylu angielskim. Szacowany na blisko 250 lat wiek najstarszych lip i dębów świadczy o tym, że zachowano rosnące już wcześniej ponad stuletnie drzewa. Zachował się do dzisiaj historyczny układ alejek parkowych w tym aleja lipowa z najstarszą w parku lipą drobnolistną. W czasach Rabacji Galicyjskiej w 1848 pałac zdemolowali rebelianci Jakuba Szeli. Pobitym miał zostać wówczas hrabia Felicjan Stadnicki. W 1865 r. staraniem miedzy innymi hrabiny Karoliny Stadnickiej założono w Janowicach szkołę ludową. Jak wynika z kroniki szkolnej w drugiej połowie XIX wieku właścicielami Janowic byli Krzeczonowicze i Młyńscy oraz Dobrzyńscy. Na początku XX wieku dwór nabywa Aleksander Kobylański i sprawuje pieczę nad parkiem i pałacem aż do wybuchu drugiej wojny światowej. W latach 1914-1915 Janowice wraz z okolicznymi miejscowościami były terenem krwawych walk na froncie austryiacko – rosyjskim. W grudniu przez wieś nieopodal dworku przemaszerowała I Brygada Legionów Józefa Piłsudskiego spiesząc na pozycje pod Łowczówkiem, gdzie stoczyła z Rosjanami w wigilię Bożego Narodzenia 1914 r. krwawą bitwę i gdzie teraz znajduje się cmentarz legionistów. Jednym z legionistów był wychowywany w janowickim dworze Błażej Wójcicki. W okresie międzywojennym istniała we dworze wytwórnia mebli z wikliny, wtedy też założono sad jabłoniowy i szkółkę drzewek, które nabywali do swoich sadów okoliczni gospodarze. W czasie II wojny światowej zarząd nad majątkiem sprawowali Niemcy. Po wojnie, w latach 1945-1946 majątek dworski został rozparcelowany a pałac przeszedł na własność państwa. Tuż po wojnie działała w nim szkoła i kółko rolnicze. Z czasem pałac popadał w ruinę. W 1967 r. zamek wraz z parkiem nabyła Politechnika Krakowska. Przystąpiono do renowacji obiektu. Projekt renowacji opracował zespół pod kierunkiem profesora Alfreda Majewskiego. W 1976 r. Janowice zdobyły III nagrodę w konkursie “na najlepszą adaptację obiektu zabytkowego”. W ciągu ostatnich dwudziestu kilku lat obiekt funkcjonował jako Dom Pracy Twórczej. Miały tu miejsce sympozja, spotkania, wykłady, kursy, kameralne koncerty muzyki poważnej, jubileusze, konferencje prasowe, bale karnawałowe i sylwestrowe, odwiedziło pałac wielu dyplomatów i artystów. Goszczący tu studenci pochodzili z różnych krajów (Kamerun, Angola, Kongo, Peru, Liban Izrael, Kanada, Wietnam). Obecnie pałac funkcjonuje też jako ekskluzywny hotel. Wydawane są tu przyjęcia weselne i okolicznościowe, można korzystać z noclegów i wyżywienia. Przyroda O znaczącej przyrodniczej wartości parku świadczy dużą ilość drzew spełniających parametry drzewa pomnikowego. Jedna z lip drobnolistnych oraz jeden dąb bezszypułkowy na wysokości 120 cm posiadają obwód pierśnicowy po 530 cm. Ich wiek można szacować na około 250 lat. Ponadto w parku znajduje się jeszcze kilka okazów drzew (lipy i dęby) posiadających obwód przekraczający 400 cm i kilkanaście (graby, klony, lipy, dęby, grochodrzewy) o obwodzie ponad 300 cm na wysokości piersi. Drzewa w parku występują we wszystkich rodzajach rozmieszczeń regularnie – aleja lipowa, zadrzewienie wysp, nieregularnie – zagajnik i skupiskowo rozrzucone grupami po parkowych łąkach. Rozległość parku i jego położenie umożliwiły ukształtowanie się na tym terenie biocenoz o zróżnicowanym charakterze. Otulinę parku stanowi ogród w którym znajdują się systematycznie koszone trawniki, rabaty, krzewy ozdobne, gazony z kwiatami. Sama wieża stanowi podporę dla winobluszcza, który ją porasta aż do wysokości ok.10 m. W pobliżu murów pałacu znajdziemy jałowce pospolite, jaśminowce, cisy pospolite, krzewy dzikiej róży oraz różne odmiany róż ogrodowych, krzewy bzu lilaka, cyprysy, cyprysiki i żywotniki - dwa największe okazy o średnicy pnia 160 cm. liczą sobie pewnie ok. 100 lat i mają wysokość blisko 30 m. robinię akacjową, sumaka octowca i kilka okazów jarzęba zwyczajnego. W pobliżu zabudowań gospodarczych rośnie kasztanowiec zwyczajny i kilka wierzb płaczących. Nieco dalej od pałacu w kierunkach południowym i zachodnim znajdziemy drzewa jabłoniowe o parasolowatych koronach i wysokich pniach, obwód najgrubszego wynosi ponad 200 cm Podporę znalazł sobie na nim bluszcz pospolity. Większość terenu stanowią łąki we wszystkich kierunkach poprzecinane alejkami. To tutaj rosną robinie akacjowe w różnym wieku, lipy drobno i szerokolistne, klony zwyczajne, polne, graby pospolite, brzozy brodawkowate a w podszycie oprócz młodych drzew spotkamy leszczynę, derenia świdwę, bez czarny, dziką różę, głogi dwuszyjkowe, najbardziej odległy od pałacu teren to skarpa porośniętą grądowym zagajnikiem z zachowanym leśnym układem pięter roślinności, nieregularnym rozmieszczeniem gatunków, silną konkurencją międzygatunkową o dostęp do światła. Bioton na styku łąki i zagajnika tworzy trudno dostępny gąszcz. W zagajniku żyją charakterystyczne dla grądu gatunki zielne i byliny kokoryczka wonna, kopytnik zwyczajny, bluszcz pospolity, zawilec gajowy, konwalijka dwulistna, żywokost lekarski, lepnica zwisła. Na skraju zagajnika i skarpy rosną 4 dorodne dęby szypułkowe o obwodach ok. 400 cm. W dziupli jednego z nich założyły gniazdo szerszenie. Rosnące tu drzewa i krzewy to oprócz dębów, graby pospolite, wierzba iwa, klon jawor, leszczyny, bzy czarne, czeremchy zwyczajne, głogi, derenie. Na obrzeżach parku przy ogrodzeniu od strony północno - zachodniej widzimy okazy 3 dorodnych dębów, najgrubszy posiada pień o obwodzie 530 cm Okazy te oraz inne tu rosnące dęby i klony posiadają ślady pielęgnacji człowieka, a także szczeliny, prześwity, blizny i otwory - ślady zmagań z naturą. Bujny w tym miejscu podszyt stanowi ostoję dla wielu bezkręgowców. W najniżej położonej części parku znajduje się “Suchy staw” jest to teren po dawnym stawie z dwoma wyspami. Wprawdzie obecnie nie ma tu wody stojącej ale teren jest podmokły i zacieniony, występujące tu gatunki są charakterystyczne dla zbiorowisk olsowych. Żyją tu różne gatunki wierzb, rośliny o łodygach płożących i wijących się jak powój, chmiel zwyczajny, tojeść rozesłana, wyżpin jagodowy, nawłoć kanadyjska, jeżyna pospolita, sit rozpierzchły, pokrzywa zwyczajna, wiązówka błotna, bluszczyk kurdybanek, żywokost lekarski. Dotychczas żadne z drzew nie zostało uznane za pomnik przyrody i na żadnym nie spotkamy oznaczeń pomnika przyrody. Wydaje się koniecznym uznać za takie co najmniej dwa drzewa o średnicy pni powyżej 500 cm występujące na terenie parku. Są to lipa drobnolistna i dąb szypułkowy. Pokrój niektórych drzew jest ciekawy konary mają oryginalny kształt i układ zwłaszcza w przypadku dębów i grochodrzewów. Szkoła podjęła już starania o zakwalifikowanie dwóch najcenniejszych okazów starodrzewu za pomniki przyrody. EDYTUJ - teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0 opis parku | ścieżka | bibliografia | galeria | autorzy |
|
Projekt w 2006 i 2007 roku finansowany był ze środków
Rządowego Programu "Fundusz Inicjatyw Obywatelskich"
