|
|
|
EDYTUJ
- teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy
WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0
Planty krakowskie, Ogród Wawel powiat grodzki Kraków “Planty to publiczne zieleńce, zakładane wokół ośrodków staromiejskich po zlikwidowaniu i zniwelowaniu fortyfikacyjnych wałów i fos lub dawnych koryt rzecznych; nazwa ta przyjęta została w Polsce od początku XIX wieku” [Encyklopedia Powszechna PWN, 1985]. Planty krakowskie położone są w samym centrum Krakowa w dzielnicy I. Jest to wyjątkowy w skali europejskiej ogród miejski, który otacza najstarszą część Krakowa. Są wpisane do wojewódzkiego rejestru zabytków. Park jest własnością gminy. Obecnie opieka sprawowana jest z budżetu miasta Krakowa przez Krakowski Zarząd Komunalny. Ten pierścień zieleni należy do największych parków naszego miasta. Długość Plant wynosi około 4 km, szerokość od 40 do 120 m, a powierzchnia 21,03 hektarów. Planty spełniają funkcję wygodnego szlaku komunikacyjnego oraz miejsca spotkań i spacerów. Są wpisane na tzw. I Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO. Wyróżnia się w nim osiem ogrodów: I - Ogród Wawel, II – O. Uniwersytet, III – O. Pałac Sztuki, IV – O. Florianka, V – O. Barbakan, VI – O. Dworzec, VII – O. Gródek i VIII – O. Stradom. Ogród Wawel obejmuje obszar między ulicami: Podzamcze i Franciszkańską wzdłuż ul. Straszewskiego. Nazwa tej części Plant pochodzi od wzgórza wawelskiego, które jest najwyższej rangi zabytkiem klasy zerowej, symbolem państwa, i to z okresu jego największej pomyślności. Ta część Plant posiada (podobnie jak O. Stradom) największą ilość powiązań widokowych z Wawelem – np. bastion Władysława IV z pomnikiem konnym Tadeusza Kościuszki. Ze względu na kompozycję jest to ogród wielownętrzowy, angielski, o nieregularnym układzie ścieżek. Szczególnie piękna jest aleja wiodąca od ul. Franciszkańskiej w kierunku wzgórza wawelskiego (okres klasycystyczny). Na terenie tego ogrodu znajduje się budynek zwany willą Komierowską lub Małym Wawelem. Do ogrodu przylegają ważne budowle m.in.: zabytkowy klasztor i kościół oo. Franciszkanów, zespół poklasztornych gmachów z XVII wieku OO. Karmelitów Bosych (obecnie część z nich zajmuje Muzeum Archeologiczne - najstarsze tego typu muzeum w Polsce) oraz odbudowany ogród, a także gmach Seminarium Duchownego. Po drugiej stronie ul. Straszewskiego z ogrodu są widoczne: Hotel Radison (dawniej drukarnia Władysława Anczyca), Hotel Maltański (dawniej Zespół Pałacu Potockich), Plac Na Groblach (przy którym znajduje się pierwsza szkoła średnia w Polsce – I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego) oraz kamienice z secesyjnymi witrażami. Na terenie ogrodu jest wyjątkowo dużo tablic pamiątkowych, rzeźb oraz pomników. Umieszczono tutaj tablice upamiętniające m.in. Jana Długosza i Stanisława Wyspiańskiego. Tutaj też znajduje się jeden z pierwszych pomników ustawionych na Plantach (koniec XIX wieku) – pomnik Grażyny i Litawora ku czci Adama Mickiewicza, wykonany przez Alfreda Dauna, a ufundowany przez dr. Henryka Jordana w 1884 r. W O. Wawel jest też brązowe popiersie Tadeusza Boya-Żeleńskiego wykonane przez Edwarda Krzaka (1979 r.). W pobliżu jest plac zabaw dla dzieci z dwoma piaskownicami. Obok willi Komierowskiej na trawniku umieszczono współczesną rzeźbę Sowy, której autorem jest Bolesław Chromy (1961 r.). Przy wejściu do ogrodu od ul. Franciszkańskiej znajduje się odbudowany kiosk – pawilon, pierwszy jaki został ustawiony na Plantach. Historia Powstanie Plant dzieli się na trzy okresy. Pierwszy okres to założenie Plant i pierwsze prace nad ich urządzaniem, tj. czas od schyłku wieku XVIII do 1847 roku. Pierwszym drzewem, które zostało posadzone dokładnie w dniu 3 maja 1792 r na zburzonych murach obronnych – dziś w okolicy między ulicą Szpitalną a wejściem do przejścia podziemnego ku dworcowi PKP – był wiąz. Nazwano go “Drzewo wolności” na pamiątkę Konstytucji 3 Maja. Wiąz został ścięty przez okupanta w czasie II wojny światowej. Następcą jego stał się dąb. Pierwszy zrealizowany projekt fragmentu Plant, obejmujący dzisiejsze okolice Placu Szczepańskiego, powstał w latach 1817-1818, a jego autorami byli Florian Straszewski i Feliks Radwański starszy. Do 1822 roku powstały dalsze projekty, a ich autorami byli F.Radwański i J.P.Florkiewicz. Kilkuletnią realizację projektów rozpoczęto w 1822 r. – wtedy to posadzono pierwszą grupę drzew: topole włoskie i kasztanowce. Główna aleja kasztanowa w Ogrodzie Wawel jest częścią kompozycji klasycznej z czasów założenia Plant (1825 r.). Około 1830 roku ustawiono na Plantach ławki, ogrodzenia, wykonano mostki, zaczęto też wprowadzać nowe gatunki drzew: jesiony, lipy i klony. Obszerne trawniki otoczone były żywopłotami z grabów, a potem także świerków. Po roku 1841, wycięto topole włoskie, a na ich miejsce posadzono kasztanowce i robinie. W 1847 r. zmarł wielki opiekun Plant – Florian Straszewski. Drugi etap prac przy urządzaniu Plant to lata 1847-1870. W tym czasie Planty niewiele się zmieniły – główne prace były wówczas zakończone, a nowe nie zostały jeszcze podjęte. Etap ten wypełniły prace pielęgnacyjne ogrodu. Natomiast zaczęły się tu odbywać koncerty i zabawy ogrodowe – nastąpiło wyraźne ożywienie kulturalne i wzrost popularności Plant. Trzeci etap to lata rozwoju Plant, tj. okres 1870-1914. W drugiej połowie XIX w. duże znaczenie odegrał ogrodnik Bolesław Malecki, którego dziełem było wytyczenie bocznych alejek, założenie kwiatowych klombów, oświetlenia gazowego i placyków do zabaw dziecięcych, wymiana ławek kamiennych na drewniane. W 1886 r. ustawiono w Ogrodzie Wawel malowniczy monument Grażyny i Litawora. Około 1890 roku postawiono szereg altan i pawilonów a do istniejącego już drzewostanu wprowadzono rzadkie gatunki drzew: cis, sosna wejmutka, platan, buk pospolity odmiany purpurowej oraz rośliny egzotyczne. W póżniejszych latach dosadzono nowe gatunki drzew i krzewów, między innymi katalpy, jesiony, dęby szypułkowe i bezszypułkowe, klony jesionolistne odmiany złocistej. Do drzew samotników dosadzono nowe egzemplarze, tworząc w ten sposób grupy drzew. W 1904 roku w północnej części Plant, koło ulicy Basztowej, utworzono staw w kształcie ósemki z łukowatym mostkiem, wysepką z brzozami i fontanną (kompozycja w stylu japońskim). W tym okresie ustawiono wiele pomników. Po 1925 roku na Plantach pojawiły się między innymi magnolie i lipy szerokolistne. W czasie zimy 1928/29 silne mrozy uszkodziły drzewostan Plant. W latach następnych masowo obumierały kasztanowce. 15 sierpnia 1935 roku Kraków nawiedziła trąba powietrzna, która wyrwała z korzeniami około 60 drzew. Ubytki w drzewostanie uzupełniano sukcesywnie gatunkami trwalszymi niż kasztanowce. W ostatnich latach XX w. pojawiło się nowe zagrożenie dla kasztanowców – jest nim szkodnik należący do motyli o nazwie: szrotówek kasztanowcowiaczek. Wytwarza on w ciągu sezonu wegetacyjnego kilka pokoleń gąsienic drążących miękisz liściowy. Osłabione drzewa atakuje z kolei grzyb, który ostatecznie niszczy tkankę liścia. Od 1992 r. podjęto rewaloryzację Plant i postępuje ona sukcesywnie – aż do dziś. Ogród Wawel jako pierwszy poddany został rewaloryzacji w latach 1989-1990. Często pod Wawelem krakowiacy w strojach ludowych grają dla turystów i przechodniów różne tradycyjne melodie i śpiewki. Przy klasztorze OO. Franciszkanów ostatnio organizowana jest żywa szopka. Tutaj też plac przed wejściem do tego kościoła od strony Plant stał się miejscem spotkań i pamięci Papieża Jana Pawła II (słynne okno w Kurii Metropolitalnej). Od roku 2003 wzdłuż głównej alei kasztanowej tego ogrodu są organizowane wystawy fotograficzne, np. "Ziemia z nieba" czy o Papieżu Janie Pawle II – wystawy oglądają mieszkańcy Krakowa oraz liczni turyści (bardzo dobry pomysł wart kontynuowania). Przyroda Wiele drzew “samotników” rozrastając się przez dziesiątki lat przekształciły się we wspaniałe okazy, które należą do różnych gatunków: dęby, platany, buki, wiązy, jawory, topole. Są one “pomnikami przyrody” – niektóre z nich także w znaczeniu prawnym, na przykład Dąb Jagielloński, rosnący u frontu Collegium Novum oraz platan rosnący naprzeciw Filharmonii Krakowskiej. Ciekawe egzotyczne rośliny to perełkowiec japoński (rośnie niedaleko wylotu ul. Mikołajskiej), grusza wierzbolistna, jarzębina płacząca, magnolia japońska i głóg pienny (rosną przed pomnikiem Floriana Straszewskiego), kasztan jadalny i kasztanowiec żółty – u wylotu alei na ul. Sławkowską. Ostatnio nie sadzi się topoli włoskiej, ponieważ krótko żyje i ma słabe drewno. Obecnie sadzi się odmianę stożkową dębu szypułkowego, który rośnie wolniej, ale za to żyje dwa razy dłużej niż topole, jest odporny na zanieczyszczenia, ma równie elegancki pokrój korony. Teraz również sadzi się więcej krzewów, jest też dużo różnych klombów kwiatowych. Na trawnikach pojawiły się rośliny typowe dla naturalnych siedlisk: ziarnopłon wiosenny i złoć żółta. W Ogrodzie Wawel przy klasztorze O.O. Franciszkanów rośnie miłorząb dwuklapowy będący cennym przykładem drzewa osobliwego, samotnika. Na tym odcinku Plant znajdują się zabytkowe drzewa, które należą do różnych gatunków – są to kasztanowce, klony, lipy, wiązy i modrzewie. Jednak na szczególną uwagę zasługuje piękny okaz buka zwyczajnego odmiany czerwonolistnej – ma imponujące rozmiary. Warto również zobaczyć buki odmiany zwisłej, które tworzą odpowiednią scenerię dla pomnika Grażyny i Litawora ku czci Adama Mickiewicza. Oprócz okazu miłorzębu rosną tu też inne drzewa egzotyczne: tulipanowiec i klon syberyjski. Występują także lipy szerokolistne. Na terenie tego ogrodu rośnie dużo krzewów, które razem z drzewami tworzą wiosenno-letni mur zieleni. Wśród krzewów można rozpoznać śnieguliczkę białą, forsycję, różne odmiany bzu, tawułę. Interesującym okazem jest rozłożysty krzewiasty cis. Na trawnikach rosną kwiaty typowe dla naturalnych siedlisk, jak np. ziarnopłon wiosenny, złoć żółta, stokrotka czy mniszek pospolity. Klomby porastają sezonowo bratki, konwalie i tulipany; w zależności od pory kwitnienia uzupełniane są innymi kwiatami ogrodowymi. Wszelkie nowe nasadzenia (jak również inne zmiany) na terenie Plant muszą być konsultowane z głównym architektem, konserwatorem i plastykiem miasta Krakowa. W ogrodzie Wawel występują też przedstawiciele fauny miejskiej – przede wszystkim ptaki: gołębie, kawki, wróble, kosy, szpaki, gawrony oraz wiewiórki i krety. EDYTUJ - teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0 opis parku | ścieżka | bibliografia | galeria | autorzy |
|
Projekt w 2006 i 2007 roku finansowany był ze środków
Rządowego Programu "Fundusz Inicjatyw Obywatelskich"
