|
|
|
EDYTUJ
- teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy
WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0
Park Uzdrowiskowy w Swoszowicach powiat grodzki Kraków Swoszowice to dawna wieś podkrakowska przy drodze do Świątnik, Myślenic. Nazwa wywodzi się od formy osobowej Swosz, Swosch, Swoszow, de Swoszowicz, Swoschowicze. Aktualnie jest to osiedle położone w południowo- wschodniej części byłej dzielnicy administracyjnej Kraków – Podgórze, obecnie X Dzielnicy Samorządowej o nazwie Swoszowice. Przez północno-zachodnie obrzeże osiedla przepływa Wilga – prawobrzeżny dopływ Wisły. Nie ma tu zakładów przemysłowych, nie ma też większych zakładów w najbliższym sąsiedztwie. Klimatycznie jest to jeden z korzystniejszych terenów Krakowa. Rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25.07.1973 r. Swoszowice zostały uznane Uzdrowiskiem. W 1974 r. Rada Narodowa Miasta Krakowa nadała Swoszowicom Status Uzdrowiska, w którym głównym obiektem jest Zakład Przyrodoleczniczy położony w Parku Uzdrowiskowym. Park Uzdrowiskowy w Swoszowicach znajduje się między ulicą Kąpielową, a Piłkarską na pagórkowatym terenie. Powierzchnia parku szacowana jest na około 7ha. Zarząd nad parkiem sprawuje Zespół Uzdrowisk Krakowskich S.A. Powiązanie z podstawowym układem komunikacyjnym Krakowa zapewnia ul. Zakopiańska poprzez ul. Kąpielową i Myślenicką. Komunikacja z miastem – linie autobusowe MPK z Borku Fałęckiego 101, 135, 215, 225 oraz z Łagiewnik 155. Można również korzystać z linii prywatnych. Historia Najstarsze wzmianki dotyczące Swoszowic znaleźć można w Kodeksie Tynieckim, 130, z 12 marca 1362 roku. W średniowieczu wieś była własnością rycerską. Znane są imiona właścicieli: 1362 – Wojsław de Swoszow, 1387 – Wacław de Swoszowice, 1392-1401 - Piotr (żona Dobrochna), 1402 – Leonard, Jan – synowie Stanisława, 1408 – Mścisław. Co najmniej od 1422 roku działała w Swoszowicach kopalnia siarki (znane są imiona górników, m.in. 1422 – Krystian, 1432 – Stanisław, 1439 – Bartosz), która była własnością króla. Zygmunt III Waza przekazał prawa do kopalni Klasztorowi Bożego Ciała, który pozostał jej właścicielem aż do I Rozbioru Polski. Pozostałością po kopalni i hucie siarczyku są obecnie nazwy ulic: Siarczanogórska, Podhalnie, Topiarnia, Stawisko, Szybisko, Siarczki, a także figurka będąca pamiątką po katastrofie górniczej w 1874 r. przy ulicy Merkuriusza Polskiego, kaplica Św. Barbary w kościele we Wróblowicach i figurka Św. Barbary we Wróblowicach oraz liczne hałdy na terenie Swoszowic. Od średniowiecza począwszy znane były i stosowane podczas ”zarazy” źródła wód siarczanych. O ich zastosowaniu w lecznictwie chorób reumatycznych, wenerycznych, pisał lekarz królewski Wojciech Oczko na łamach ”Cieplic” w 1578 roku. Także jezuita Gabriel Rąpczyński wspominał o dobrodziejstwach wód siarczanych w swoich pracach w 1721 roku. Funkcjonowanie Swoszowickiego Uzdrowiska zwykle łączy się z budową murowanych Łazienek i Domu Zdrojowego przez Feliksa Radwańskiego, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego i właściciela Swoszowic od 1811 roku. Zakład Kąpielowy rozwijał się przez dwadzieścia lat. Po tym okresie następował powolny upadek obiektu. Dopiero Spółka Uzdrowisk Krajowych w 1859 roku zdołała zahamować ten proces(inicjatywa Józefa Dietla). Kolejni właściciele Uzdrowiska – 1867 hrabia Stadnicki i Kirchmajer uczynili ze Swoszowic miejsce wycieczek Krakowian. W latach 80 XIX wieku zabrakło wody w Zdroju Głównym. Uzdrowisko ponownie zaczęło podupadać. Dopiero lata 90-te przyniosły ponowny rozkwit obiektu. Kuracjuszy zapraszano do Domu Mieszkalnego, gościnnego ”Pałacu” i ”Szwajcarki”. W czasie I Wojny Światowej Uzdrowisko zostało dotkliwie zniszczone i dopiero w okresie międzywojennym przywrócono jego dawną świetność. W czasie okupacji hitlerowskiej Niemcy rozbudowali Łazienki, ale lata powojenne przyniosły stagnację. Sytuacja zmieniła się w 1973 roku, kiedy to 25 lipca Swoszowice uzyskały status Uzdrowiska (oficjalnie w 1974), a następnie weszły w skład Zespołu Uzdrowisk Krakowskich. W latach 90-tych rozpoczęto prace przy rozbudowie Łazienek, które jednak przerwano ze względu na brak środków finansowych. Obecnie kuracjusze mają do dyspozycji pawilon ”Słońce” i ”Szwajcarka”. Ze względu na nieudane próby konserwacji drewnianego budynku w latach 80-tych ”Szwajcarka” została zastąpiona nowym, murowanym obiektem, nawiązując kształtem do pierwowzoru. Dawny dom letni nosi obecnie nazwę “Parkowa”. Jeden z pierwszych kuracjuszy – Julian Ursyn Niemcewicz zapisał uwagę: ”…Największą też miejsca tego nieprzyjemnością jest brak cienia…”. Zapewne w trosce o klientów prof. Radwański i jego syn zlecali na osuszonych bagnach sadzenie (ok. 1820 r.) młodych lip, wiązów, grabów, obecnie najstarszych okazów w parku, nazywanym dziś Parkiem Zdrojowym, Uzdrowiskowym, Leśnym. Wiek starodrzewia specjaliści oceniają na ponad 180 lat. Prof. Józef Dietl w 1858 r. w swoich “Uwagach nad zdrojowiskami krajowymi” opisuje swoszowicki dom łaziebny, który “…otoczony jest przyjemnymi plantacjami…”. Z kolei lekarz zdrojowy Aleksander Lech opisując “Stan zdrojowiska Swoszowice w roku 1861” podaje, że budynek mieszkalny dla kuracjuszów jest ”…naokoło przyozdobiony bujnym trawnikiem, licznymi klombami kwiatów i drzew, nastręcza gościom kąpielowym pożądaną sposobność do przyjemnych przechadzek…” W latach 60-tych do 80-tych XIX wieku przeobrażono park, wprowadzając nowe gatunki drzew (sosny, świerki, modrzewie), specjalnie kształtując drzewa np. na potrzeby huśtawek, powiększając obszar parku w kierunku północnym, obecnie po drugiej stronie ul. Kąpielowej. Sebastian Bielak w artykule Park Leśny w Swoszowicach – Aura 6/2001 wspomina o wprowadzaniu na teren parku ok. 1910 r. brzozy i sosny wejmutki oraz kasztanowców. Drzewostan zmieniano w parku po zniszczeniach dokonanych w czasie I i II wojny światowej. Wielkie zmiany w parku wprowadzone zostały w latach 60-tych XX wieku, gdy wycięto część starych drzew i wyasfaltowano alejki spacerowe. Poważnych zniszczeń w parku dokonała potężna wichura w 1995 r, która przewróciła kilka starych drzew. Uszkodzone zostały korony wielu drzew, nastąpiły liczne pęknięcia, przechylenia pni, złamania konarów. Na miejsce tych starych drzew posadzono młode drzewka klonów. Dawni właściciele uzdrowiska w XIX w. dbali by w parku koncertowała orkiestra zakładowa. Wiadomo, że i w okresie międzywojennym występowała tam orkiestra Koła Młodzieży ze Swoszowic. W 1966 r. uroczystość połączona z nadaniem imienia Edmunda Neussera jednej z ulic Swoszowic, odbywała się głównie w parku, a znaczącym był tam koncert ”U wód”. Przyroda Park Zdrojowy w Swoszowicach służy mieszkańcom, kuracjuszom i turystom (przechodzi tu szlak niebieski i szlak czarny). Park zachwyca starym bo liczącym w niektórych przypadkach ponad 180 lat urozmaiconym drzewostanem z przewagą drzew liściastych. Dominują okazy wysokie dochodzące do 25 metrów wysokości. Najcenniejsze drzewa zostały zaliczone do pomników przyrody. Są to lipy drobnolistne (Tilia cordata). Na czterech z nich są tabliczki “pomnik przyrody”. Na liście pomników przyrody są też wiązy: szypułkowy i górski, ale brakuje na nich tabliczek. Najokazalsza z lip znajduje się naprzeciwko Pawilonu Łazienki - ma 4,65 m w obwodzie i charakterystyczny boczny konar o długości 13,5 m biegnący poziomo równolegle do ziemi na wysokości około 1,5 m. Ze względu na ten osobliwy kształt miejscowi nazwali ją ”lipa – słoń”. Inne cenne drzewa to topole białe (Populus alba) o obwodach powyżej 4m, 2 aleje kasztanowców (Aesculus hippocastanum), przepiękne sosny zwyczajne (Pinus silvestris), brzozy brodawkowate (Betula pendula), klony zwyczajne (Acer platanoides), świerki pospolite (Picea abies) wierzby płaczące, grochodrzewy (Robinia pseudoacacia). Osobliwością parku są trzy okazy sosny wejmutki (Pinus strobus). Czynny niegdyś staw w chwili obecnej jest zarośnięty trzciną. Cechą charakterystyczną tego miejsca są przepięknie usytuowane stare wierzby płaczące (Salix alba Tristis). Wśród roślin zielnych wiosną w ogromnych ilościach zakwitają fiołki, zawilce i żółto kwitnące ziarnopłony. Ze zwierząt można spotkać wiewiórki, sarny, żaby, jaszczurki, motyle, zające, kowale bezskrzydłe, dzięcioły, sroki, sikorki, wróble, sójki, kukułki. EDYTUJ - teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0 opis parku | ścieżka | bibliografia | galeria | autorzy |
|
Projekt w 2006 i 2007 roku finansowany był ze środków
Rządowego Programu "Fundusz Inicjatyw Obywatelskich"
