|
|
|
EDYTUJ
- teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy
WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0
Zespół Pałacowo-Parkowy w Nawojowej powiat nowosądecki Nawojowa jest gminą wiejską, położoną w południowej części powiatu nowosądeckiego i województwa małopolskiego. Można do niej dojechać autobusami: MPK numer 1, 2 oraz PKS i prywatnymi liniami transportu typu “bus” kierując się z Nowego Sącza w kierunku Krynicy. Zespół Pałacowo-Parkowy położony jest w centrum wsi na wzniesieniu, na osi położonej północ-południe, ma kształt nieregularnego trójkąta. Na terenie parku, którego właścicielem jest Skarb Państwa znajdują się: pałac Stadnickich, dwie kapliczki i Dom Nauczyciela. Historia Początki Nawojowej sięgają 1320 roku. Założył ją, jako wieś rycerską, kasztelan krakowski Nawoj herbu Topór. Z wywiadów przeprowadzonych wśród mieszkańców wsi dowiadujemy się o istnieniu legendy według której wieś Nawojowa powstała dla upamiętnienia wielkiej miłości jaka łączyła Nawoja i Jowę, zakochani chcąc być razem musieli uciekać przed ojcem Jowy, przeciwstawiającym się ich związkowi. Rzucili się oni w głąb rzeki Kamienicy, gdy doganiała ich straż. Kiedy ojciec Jowy dowiedział się o śmierci córki, nadał wiosce nazwę Nawojowa. W 1595 roku Nawojowa przeszła w ręce Grzegorza Branickiego, a w 1601 roku. stała się własnością Lubomirskich. Później przez jakiś czas należała do Sanguszków i znów powróciła do Lubomirskich. W 1763 roku właścicielem dóbr nawojowskich został Józef Massalski, który sprzedał je w 1799 roku hrabiemu Franciszkowi Stadnickiemu. Park założył w 1840 roku Edward hrabia Stadnicki wraz ze szwagrem, Kazimierzem hrabią Krasickim. Zajmuje on powierzchnię 14 ha, rozciąga się na płaskowyżu z ostrymi skarpami, opadającymi dość stromo do drogi Nowy Sącz – Krynica, oraz łagodniejszymi w kierunku drogi do wsi Bączej i Kuniny. Najstarsze drzewa krajowe: wiązy, lipy, dęby, jesiony, pochodzą jeszcze z XVIII wieku. Drzewa sadzone były w dwóch okresach: około 1840 roku, w trakcie zakładania parku, i po 1903 roku, podczas jego modernizacji przez ostatniego właściciela dóbr nawojowskich Adama hrabiego Stadnickiego. Dzięki dużym powierzchniom trawnika pojedyncze drzewa rozrosły się szeroko i przybrały piękne kształty. Park składa się z dwóch części: parkowej i leśnej. Parkowa część nawojowskiego parku założona jest na wzór angielski. Drzewa i krzewy są tu posadzone tak, by imitowały krajobraz naturalny. Układ ścieżek, klombów i osi widokowych jest tu celowo niesymetryczny. Elementy parku – grupy drzew, polanki, wzgórza i ścieżki dobierano tak, by tworzyły piękny urozmaicony i prawie naturalny krajobraz. Do parkowej części od strony południowej przylega część leśna, którą tworzą drzewa mieszane. Większość drzew pochodzi z przełomu XIX i XX wieku. Na granicy parku, przy drodze do kościoła parafialnego znajduje się kapliczka zbudowana na planie prostokąta z cegły i ciosów kamiennych, otynkowana i pokryta blachą. Trójkątny szczyt kapliczki z kartuszem upamiętniającym budowę i napisem: “Na pamiątkę 25 listopada 1862 roku”. Powyżej umieszczona stiukowa głowa anioła. Wewnątrz nad ołtarzem znajduje się obraz olejny malowany na płótnie, przedstawiający Chrystusa Króla. Kapliczkę ufundowała rodzina Stadnickich jako wotum dziękczynne Panu Bogu, za ocalenie życia córki, która wypadła z powozu, jadącego do kościoła. Przy drodze na cmentarz parafialny, na końcu części leśnej parku znajduje się kapliczka z pierwszej połowy XIX wieku. Wewnątrz kapliczki znajduje się grupa Golgoty z trzema drewnianymi krzyżami: Chrystusa i dwóch łotrów. Rzeźby wykonane w drewnie, posiadają cechy barokowe. Pierwotną kapliczkę postawili mieszkańcy wsi dla uczczenia pamięci człowieka o nazwisku Rusin, który dzięki swej działalności otrzymał przydomek “Nawojowski Janosik”. Słynął on z tego, że napadał na bogaczy, a łupy rozdawał biednym. Gdy został złapany skazano go na śmierć. Po kilku latach kapliczka została przebudowana przez Stadnickich, przyjmując obecny wygląd. Na terenie części parkowej znajduje się pałac, siedziba byłych właścicieli Nawojowej. Ostatnim właścicielem parku był Adam Zbigniew hrabia Stadnicki, wybitny leśnik i miłośnik przyrody i patriota. W roku 1945 cały majątek Stadnickich przeszedł na własność Skarbu Państwa. Pałac został oddany w użytkowanie Ministerstwu Rolnictwa. W latach 1945-1982 był siedzibą Państwowego Technikum Hodowlanego, Technikum Rolniczego a parkiem opiekowała się młodzież wraz z nauczycielami. W tamtym czasie wszystkie cenne drzewa tzw. egzoty posiadały tabliczki z nazwą polską, łacińską i krajem pochodzenia. W latach 1982 - 1989 w pałacu miały siedzibę Zmotoryzowane Oddziały Milicji Obywatelskiej. Obecnie znajduje się w nim Ośrodek Doradztwa Rolniczego oraz Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Decyzją z dnia 12 marca 1966 r. park został wpisany do Rejestru Pomników Przyrody pod pozycją 82, a 24 lutego 1971 r. park wraz z pałacem został wpisany do Rejestru Zabytków pod pozycją A-244 (aktualizacja aktu prawnego z 8.03.1930 roku). Od 2007 roku siedlisko nietoperzy – podkowca małego (Rhinolophus hipposideros), gnieżdżących się w pałacu, zostało wpisane do programu ochrony NATURA 2000. Park w Nawojowej jest ogólnodostępny, pełni funkcję rekreacyjno-wypoczynkową. Od 1990 roku w początkach września na terenie parku i pałacu corocznie odbywa się Międzynarodowa Wystawa Rolnicza “Agropromocja”. Przyroda W części parkowej, która obejmuje około 9 ha, drzewami występującymi najliczniej są potężne jesiony wyniosłe (Fraxinus excelsior), dęby szypułkowe (Quercus robur), wiązy górskie (Ulmus glabra), buki pospolite (Fagus sylvatica) i lipy drobnolistne (Tilia cordata). Niektóre z nich pochodzą z roku 1753. Rosną one na obrzeżach stanowiąc obramowanie dla pałacu stojącego w najwyższym punkcie terenu. W roku założenia parku, 1840 posadzono: platan klonolistny (Platanus xacerifolia), dąb czerwony (Quercus rubra), tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera), sosny wejmutki (Pinus strobus) kasztanowce białe (Aesculus hippocastanum), jesion pensylwański (Fraxinus pennsylvanica), a po 1903 roku dęby błotne (Quercus palustris), daglezje zielone (Pseudotsuga taxiflora), grujeczniki japońskie (Cercidiphyllum japonicum), iglicznie trójcierniowe (Gleditsia triacanthos), jałowiec wirginijski (Juniperus virginiana), jałowiec sabiński (Juniperus sabina), modrzewie europejskie (Larix europaea), modrzew japoński (Larix kaempferi), modrzew polski (Larix polonica), leszczynę turecką (Corylus colurna), kasztan jadalny (Castanea sativa), orzech czarny (Juglans nigra), sosnę limbę (Pinus cembra), sosnę żółtą (Pinus ponderosa), dąb wielkoowocowy (Quercus macrocarpa), klony jawory (Acer pseudoplatanus), klony polne (Acer campestre). Wśród krzewów spotykamy: śnieguliczkę białą (Symphoricarpos albus), kalinę koralową (Viburnum opulus), trzmielinę zwyczajną (Euonymus europaeus), czeremchę pospolitą (Padus avium), dereń biały (Cornus alba), bez czarny (Sambucus nigra) lilak pospolity (Syringa vulgaris), jaśminowce wonne (Philadelphus coronarius), pigwowiec japoński (Chaenomeles japonica), tawułę wierzbolistną (Spiraea salicifolia), kasztanowca drobnokwiatowego (Aesculus parviflora), kłokoczkę południową (Staphylea pinnata). Część leśna przedstawia las mieszany z przewagą brzozy brodawkowatej (Betula pendula), lipy drobnolistnej (Tilia cordata), dębu szypułkowego (Quercus robur), oraz grabu zwyczajnego (Carpinus betulus). Ponad to występują tutaj świerki pospolite (Picea abies), sosna zwyczajna (Pinus sylvestris), sosny wejmutki (Pinus strobus), klony zwyczajne (Acer platanoides) klony jawory (Acer pseudoplatanus), topola czarna (Populus nigra), topola osika (Populus tremula), kasztanowce białe (Aesculus hippocastanum), olsza szara (Alnus incana), oraz liczne naloty i porosty. Wczesną wiosną pojawiają się byliny, które szczególnie w części leśnej tworzą wielobarwne dywany z kwiatów takich jak: złoć żółta (Gagea lutea), pierwiosnka wyniosła (Primula elatior), zawilec gajowy (Anemone nemorosa), ziarnopołon wiosenny (Ranunculus ficaria)?, kokorycz pełna (Corydalis solida), barwinek pospolity (Vinca minor), żywiec gruczołowaty (Dentaria glandulosa), miodunka ćma (Pulmonaria obscura), zawilec żółty (Anemone ranunculoides). Wiele drzew oplata bluszcz pospolity (Hedera helix). W miejscu po byłym stawie, rozpościera się stanowisko knieci błotnej (Caltha palustris). Późną wiosną zakwitają: kokoryczka wielokwiatowa (Polygonatum multiflorum), niezapominajka leśna (Myosotis sylvatica), czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum), konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium) żywokost bulwiasty (Symphytum tuberosum), dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans), bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea), głowienka pospolita (Prunella vulgaris), przetacznik ożankowy (Veronica chamaedrys), poziomka pospolita (Fragaria vesca). Na mokradle w pobliżu kortu rośnie sit leśny (Juncus sylvaticus). Faunę nawojowskiego parku stanowią głównie gawrony (Corvus frugilegus), które zasiedliły wszystkie wyższe drzewa. Pośród innych ptaków można spotkać: sikorkę bogatkę (Parus major), szpaki (Sturnus vulgaris), sójkę (Garrulus glandarius), pluszcza (Cinclus cinclus), kowaliki (Sitta europaea), rudziki (Erithacus rubecula), sierpówki (synogarlica turecka) (Streptopelia decaocto). Przez cały rok słychać pracujące dzięcioły duże (Dendrocopos major). Nocami słychać pohukującego puszczyka (Strix aluco) a w okolicach pałacu latają nietoperze - podkowce małe (Rhinolophus hipposideros). Późnym latem na dachu pałacu zbiera się przed odlotem stado bociana białego (Ciconia ciconia). Spacerując po parku można zobaczyć też wiewiórki pospolite (Sciurus vulgaris), kuny leśne (Martes martes), zająca szaraka (Lepus europaeus). Podczas mroźnych zim pod budynek mieszkalny podchodzą sarny (Capreolus capreolus). EDYTUJ - teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0 opis parku | ścieżka | bibliografia | galeria | autorzy |
|
Projekt w 2006 i 2007 roku finansowany był ze środków
Rządowego Programu "Fundusz Inicjatyw Obywatelskich"
