|
|
|
EDYTUJ
- teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy
WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0
Park Dworski w Toporzysku powiat suski Park Dworski znajduje się w Toporzysku. Przez Gminę Jordanów prowadzą ważne szlaki komunikacyjne: szlak kolejowy Zakopane (40 km) – Kraków (60km) oraz drogi Wadowice – Jordanów – Rabka – Nowy Sącz, Kraków – Nowy Targ – Zakopane i Kraków – Jabłonka – Chyżne. Toporzysko jest położone miedzy Pasmem Policy a Pasmem Podhalańskim. Otacza ją wzniesienie Łysej Góry (626 m), Hyćkowej Góry (635 m) i Góry Ludwiki (634 m). Z szczytów okalających wieś rozciąga się przepiękny widok na Babią Górę. Aby tam dojechać należy z popularnej “Zakopianki” w miejscowości Skomielna Biała udać się w kierunku Jordanowa a stamtąd do Toporzyska. Park Dworski znajduje się na niewielkim wzgórzu, naprzeciw Zespołu Szkół im. Jana Kochanowskiego w Toporzysku. Do parku prowadzą dwie drogi: aleja grabowa, i droga asfaltowa. Nie zachowały się tu żadne zabudowania, oprócz kamiennej figurki Matki Boskiej. Zarząd nad parkiem sprawuje Urząd Gminy Jordanów. Powierzchnia parku wynosi 6,2ha. Historia Do wieku XVI teren naszej gminy jak i okolic był obszarem pokrytym puszczą karpacką. Tędy prowadził prastary szlak handlowy zwany “Drogą Polską” i biegnący z Krakowa przez Myślenice i przełęcz Spytkowicką do sąsiednich Węgier. Pierwsi mieszkańcy wsi to wolni łowcy, pasterze i drwale. Pierwsze udokumentowane wzmianki o Toporzysku pochodzą z XVI wieku, kiedy to ożywioną działalność osadniczą prowadził ród Jordanów. Od XV wieku aż do początku XX panował tu typ gospodarki opartej na pracy chłopów pańszczyźnianych. W okresie zaboru austriackiego teren ten był wyjątkowo biedny i wykorzystywany przez zaborcę. W czasie rozbiorów mieszkańcy miejscowości naszej gminy brali udział w narodowowyzwoleńczych walkach. Dwór w którym mieścił się ogród dworski powstał w XVIII wieku. W pierwszej połowie XIX w właścicielem majątku był Wilkoszewski, a od drugiej połowy ród Górkiewiczów, który posiadał majątek do 1939 roku. Z początkiem XIX w. powstał tarasowaty ogród krajobrazowy o swobodnym układzie, położony na stoku. Założono szpaler grabowy, wysadzono ciekawe odmiany drzew liściastych i iglastych (ogród “zbieracki”). Wśród drzew, za dworem ustawiono kamienną figurkę Matki Boskiej. Z momentem wybuchu II wojny światowej majątek został zajęty przez Niemców. W tym czasie właściciel wyjechał do Wielkiej Brytanii. Powierzchnie majątku z tamtego okresu szacuje się na 300 ha. Po wojnie nastąpiła parcelacja terenów ziemskich pomiędzy tutejszych chłopów. Część obszarów poddanych parcelacji przeszła we władanie Państwowego Funduszu Ziemi. W latach 1957-1977 właścicielem parku i resztówki był Wydział Rolnictwa Powiatowej Rady Narodowej w Jordanowie. W latach osiemdziesiątych XX wieku użytkownikiem obiektu była Spółdzielnia rolnicza w Toporzysku – Zespół Łąkarski. Od roku 1992 opiekę nad parkiem dworskim przejął Urząd Gminy w Jordanowie. W roku 1977 znajdowało się tam kilka zabudowań gospodarczych oraz drewniany domek – prawdopodobnie mieszkanie stróża dworskiego. Wśród budynków gospodarczych znajdowały się stajnia i obora murowana z XIX wieku oraz dawna studnia dworska. Wcześniej znajdował się tam także: osiemnastowieczny spichlerz, drewniany dwór z tego samego okresu, zajazd i “salon ogrodowy”, oficyna oraz kierat. Inne zabudowania gospodarcze stały wzdłuż drogi, na zachodniej stronie ogrodu. Zwarty masyw drzew i krzewów zamykał ogród od tej strony. Wiek większości drzew pozwala przypuszczać, że park powstał w początkach XIX wieku, jakkolwiek tarasowe ukształtowanie wnętrza parku pozwala przypuszczać, że są to ślady włoskiego ogrodu z XVIII wieku. Obecnie, oprócz figurki Matki Boskiej nie znajdują się tam żadne obiekty budowlane. 21 listopada 1980 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał ogród dworski do rejestru zabytków, obecnie znajduje się on pod nr 1618 w rejestrze “A” zabytków województwa małopolskiego. Ze znajdującą się w parku dworskim kapliczką Matki Boskiej wiąże się pewna legenda. Mówi się, że stoi ona na grobach rodziny Górkiewiczów. Zanim ją wybudowano często słychać było koło mogiły krzyki i jęki oraz płacz dziecka. Przerażeni mieszkańcy ufundowali w tamtym miejscu kapliczkę. Wtedy głosy ucichły. Inna legenda wiąże się z lasem, który znajduje się nad Klubem Jazdy Konnej “Bór” w Toporzysku. Nazywa się on “pod ławkami”. Nazwa ta wzięła się stąd, iż stała tam ławka, na której siadywał dziedzic, aby obserwować pracujących w polu chłopów. Obecnie park jest miejscem organizowania festynów i imprez przez Ochotniczą Straż Pożarną z Toporzyska. Tutejsza młodzież organizuje tutaj także ogniska. Przyroda W parku rosną przede wszystkim gatunki liściaste. W XIX w. posadzono ozdobne odmiany drzew liściastych tj. buki pospolite odmiana czerwonolistna i zwisająca, platan klonolistny, dąb szypułkowy odm. stożkowata czy kasztanowce, które są pomnikami przyrody. Z drzew iglastych z tych czasów pochodzi m.in. daglezja. Większość drzew liczy około 130 lat. Jest kilka drzew starszych. Pozostałe drzewa zostały posadzone w połowie XX wieku, jak rząd tuj przy lipach we wnętrzu ogrodu, a inne w zagajnikach wyrosły z samosiewu już po 1945 roku. W parku występuje też wiele gatunków krzewów np. leszczyna pospolita, głóg jednoszyjkowy, bez czarny. W runie można spotkać wiele gatunków np. pierwiosnka bezłodygowa, szafran spiski, łuskiewnik różowy, zawilec gajowy, fiołek wonny, bluszczyk kurdybanek, ziarnopłon wiosenny, gajowiec żółty, mniszek pospolity, kokoryczka wielokwiatowa, poziomka pospolita, jasnota biała, marzanka wonna (gatunek chroniony). Całość parku pokryta jest naturalną darnią przerośniętą chwastami, ścieżki są bardzo zaniedbane i zarośnięte samosiewem drzew i krzewów. Aleja dojazdowa pozbawiona jest drzew na niektórych odcinkach. Obserwując pozostałe już tylko fragmenty dawnego ogrodu można zauważyć ślady ogrodu włoskiego z XVIII wieku. W parku można spotkać wiele gatunków zwierząt bezkręgowych jak i kręgowych np. wiewiórki, lisy, dziki, sarny, dzięcioły, sowy. Park nie posiada ogrodzenia jedynie od strony pól można zaobserwować resztki siatki drucianej. Stan zdrowotny niektórych drzew nie jest zadawalający, szczególnie widać to na przykładzie żywotników zachodnich, robinii akacjowych czy kasztanowców. Niektóre gatunki drzew to pomniki przyrody tj. trzy kasztanowce białe, trzy lipy, niestety pozostały tylko trzy tabliczki o tym informujące, pozostałe zostały usunięte. Park ma pozytywny wpływ na zachowanie bioróżnorodności miejscowości. Oprócz znaczenia ekologicznego ma również znaczenie klimatyczne – przez hamowanie wiatrów, zacienienie i zwiększenie wilgotności, a także znaczenie historyczno-kulturowe. Wykaz wybranych gatunków drzew występujących na terenie ogrodu [tabela] EDYTUJ - teraz możesz uzupełnić opis tego parku przy pomocy WIKI na naszej nowej stronie Parki 2.0 opis parku | ścieżka | bibliografia | galeria | autorzy |
|
Projekt w 2006 i 2007 roku finansowany był ze środków
Rządowego Programu "Fundusz Inicjatyw Obywatelskich"
